Youropia Flag


07 Νοεμβρίου 2011
Ειδήσεις
Ουλές μνήμης, η ιστορία του Αλέξανδρου
Οι γειτονιές είναι δύσκολες. Είναι φορές που μοιάζουν σχεδόν βρόμικες, φτιαγμένες να γεννούν γκρεμούς που χάσκουν αγέρωχα μπροστά στις ανθρώπινες σχέσεις. Και οι διακρίσεις θυμίζουν ουλές που ακόμα κι αν κλείσουν, όταν αλλάζει ο καιρός τραβάνε το δέρμα. Βαλκάνια, το χωνευτήρι των Εθνών με κατοίκους της «χαραγμένης» μνήμης και των σημαδιών. Βαλκάνια, το πεδίο βολής της ουτοπίας μιας ξεχασμένης ισότητας.

Κείμενο, συνεντεύξεις:

 Κωνσταντίνος Ι. Παπαπρίλης Πανάτσας

 Ιστορική Επιμέλεια:

 Χάρης Δ. Ραϊτσίνης 

 Φωτογραφίες:

 Αλέξανδρος Γκιώνης

 

 

 

Ο Αλέξανδρος


Οι γονείς του Έλληνες, «Βορειοηπειρώτες». Με ελληνική εθνική συνείδηση. Ο Αλέξανδρος Γκιώνης, γεννήθηκε στο νοτιοδυτικό άκρο της Αλβανίας, στους Άγιους Σαράντα, πίσω, στη δεκαετία του ‘60. Όταν το κομμουνιστικό καθεστώς του Ένβερ Χότζα, έχει απομακρυνθεί πλέον από την επιρροή της Ε.Σ.Σ.Δ, και στράφηκε προς την Μαοϊκή Κίνα. Ναι, για τα γνωστά. Ιδεολογική καθοδήγηση και υλική υποστήριξη. Η στροφή της Αλβανίας προς τον κινέζικο δράκο έμελλε να διακοπεί σύντομα, μετά το θάνατο του «Μεγάλου Τιμονιέρη» το 1976, ενώ η Αλβανία, μόλις το 1967, είχε προλάβει να ανακηρυχθεί ως το «πρώτο επίσημα αθεϊστικό κράτος στον κόσμο».


Οι πολιτικές εξελίξεις μπολιάστηκαν στο χώρο της αλβανικής εκπαίδευσης με συνοπτικές διαδικασίες, επηρεάζοντας ποικιλοτρόπως τη μόρφωση του Αλέξανδρου, που τελείωσε… βιοχημικός στο Πανεπιστήμιο των Τιράνων. Μια ειδικότητα που δεν άσκησε, ωστόσο, ποτέ στη ζωή του.

 


 

Αλέξανδρος Γκιώνης 

 

 

Τα καλοκαίρια, δούλευε ως ξεναγός των Ελλήνων τουριστών στην Αλβανία. Η ασθενική παρουσία τουριστών στη γειτονική χώρα, αν και δεν μπορεί να συγκριθεί με τη σημερινή εκτόξευσή του αριθμού τους στο «νέο αστέρι της Αδριατικής», σύμφωνα με την «Daily Mail», δεν έπαψε ποτέ. Ο Αλέξανδρος, εξάλλου, μπορούσε να φανεί ιδιαίτερα χρήσιμος, καθώς μιλούσε άπταιστα την ελληνική γλώσσα. Η ελληνική εκπαίδευση στην Αλβανία κατάφερε να επιβιώσει όλα αυτά τα χρόνια, σε πείσμα των εκάστοτε εντάσεων στις διμερείς σχέσεις. Μόλις έπεσε το κομμουνιστικό καθεστώς, ακολούθησε το καραβάνι που ως προορισμό του είχε την Ελλάδα και την ζωή που προσέφερε.


Το 1991, βρέθηκε στην Κατερίνη και από εκείνη τη χρονική στιγμή, μετρά 20 ολόκληρα χρόνια στην Ελλάδα. Ο ίδιος νιώθει περήφανος για την ελληνική του καταγωγή, ωστόσο το ελληνικό κράτος δεν την αναγνώρισε ποτέ. «Στα ξένα νιώθω Έλληνας και στην Ελλάδα ξένος». Μια ακόμη προχειρότητα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής.

 

 

 

 Ο Αλέξανδρος στο πλευρό του θρυλικού «αρκούδα»

 

 

Όταν «έπιασε» Ελλάδα, ξεκίνησε την επαγγελματική ενασχόληση του με τη φωτογραφία, την «ένωση της τέχνης με την επιστήμη». Και εκεί, στην Κατερίνη, ένας επαγγελματίας φωτογράφος τον προσέλαβε ως βοηθό του. Σύντομα κατάλαβε πως ο Αλέξανδρος είχε δυνατότητες και του ανέθεσε τα πρώτα του εγχειρήματα στο χώρο. Η φήμη του έφτασε στην Θεσσαλονίκη, όπου και πραγματοποίησε το επόμενό του βήμα. Προηγήθηκε ένα διάλειμμα για μαθήματα φωτογραφίας στην Αθήνα και με την επάνοδό του στη Βόρεια Ελλάδα, εμφανίζεται στο πλευρό του Γιάννη Κυριακίδη. Του 87χρονου πλέον θρυλικού «αρκούδα»… Και ίσως ενός από τους σημαντικότερους, εν ζωή, φωτορεπόρτερ στην Ευρώπη. Δίπλα στον μετρ της φωτογραφίας, ανδρώνεται και τελειοποιεί την τεχνική του. Άμεσα, ξεκινά συνεργασία με αναρίθμητα έντυπα μέσα, ξεχωρίζοντας αυτή με την «Καθημερινή».


 

Καλύπτοντας πολέμους


Εκεί, αποκτά έναν ιδιαίτερο συνεργάτη, την προικισμένη πένα του Σταύρου Τζίμα, αρχισυντάκτη της «Καθημερινής» στην πόλη της Θεσσαλονίκης. Μαζί καλύπτουν… πολέμους. Το πρώτο μισό της δεκαετίας του ’90 είχε άλλωστε μπόλικους από δαύτους. Το 1991 η Σλοβενία κατάφερε, μετά από έναν ολιγοήμερο πόλεμο, να αποκτήσει την ανεξαρτησία της, την ίδια χρονιά ξεκινά ο τετράχρονος Σερβοκροατικός πόλεμος, ενώ το 1992 ξεσπά ο πόλεμος της Βοσνίας… Ημερολόγιο συγκρούσεων. Πολεμικές αναμετρήσεις που δεν θα τερματιστούν μέχρι την υπογραφή της Ειρηνευτικής Συμφωνίας του Ντέιτον, το Δεκέμβρη του 1995. Ερευνητικό δαιμόνιο ο Σταύρος, «καλό χέρι» και εργατικός ο Αλέξανδρος, επισκέπτονται αρκετά μαρτυρικά σημεία της Γιουγκοσλαβίας, ανάμεσά τους το Κοσσυφοπέδιο και το Τέτοβο.  Μάλιστα, στο Τέτοβο, είχαν την «παγκόσμια αποκλειστικότητα» για την «Καθημερινή», καθώς βρέθηκαν πρώτοι στο πεδίο της μάχης ώρες μετά το ξέσπασμα του πολέμου…  

 


 

Μιχαήλ Γκορμπατσώφ. Στα αριστερά του ο Αλέξανδρος. 

 

 

«Με τον Σταύρο πήγαμε παντού. Καλύψαμε τα πάντα. Κοιμηθήκαμε στα καλύτερα ξενοδοχεία και στα πιο βρώμικα παγκάκια. Άλλες εποχές… Ειδικά για τους φωτογράφους. Και η δουλειά μας πληρώνονταν καλά. Τότε κάθε εικόνα μας άξιζε 30.000 δραχμές. Τώρα κάθε φωτογραφία μας, άσχετα με το τι περάσαμε για να βγει, κοστολογείται στα 30 ευρώ. Για την ακρίβεια 28 και αν…». Ποτέ δεν είχε προβλήματα αποδοχής από τους συνεργάτες του στην Ελλάδα. Στα μέσα, τότε, μετρούσε ο επαγγελματισμός.


 

 Ο «Αλβανός»


Υπήρξε ο ορισμός του Βαλκάνιου. Πολιτογραφημένος Αλβανός, με ελληνική εθνική συνείδηση, αλώνισε τη Χερσόνησο του Αίμου. Ταξίδεψε παντού με την μηχανή στα χέρια του. Ωστόσο με πίκρα θυμάται τις στιγμές που έπρεπε να επιδείξει το αλβανικό του διαβατήριο. «Πάντοτε, σε κάθε μας αποστολή, στα σύνορα με κρατούσαν περισσότερο. Ήμουν «ο Αλβανός» με τα «αλβανικά χαρτιά». Τα τελευταία 20 χρόνια τα χαρτιά μου είναι σε κάποιο συρτάρι, κάποιας δημόσιας υπηρεσίας, και στριφογυρίζουν σε κάποιο γρανάζι της ελληνικής γραφειοκρατίας. Αγανάκτησα. Την τελευταία φορά που επισκέφτηκα κρατικά γραφεία, ως Έλληνας, ή Αλβανός, δεν με ενδιέφερε, τους είπα κάτι «γαλλικά» και σηκώθηκα να φύγω».


Ωστόσο, όσον αφορά το φορολογικό σύστημα της χώρας μας (εάν αυτή η έννοια υφίσταται για την Ελλάδα), ήταν πάντοτε… Έλληνας και τα κρατικά ταμεία γέμιζαν από τον οβολό του, ξεχνώντας το μοναδικό του αίτημα. 


 

 

Ιστορικό πλαίσιο


 

Ίχνη και Βόρειος Ήπειρος


Η ελληνική παρουσία στην περιοχή συνεχής. Από τους Μολοσσούς των προϊστορικών χρόνων και τις Αντιπάτρειες της αρχαίας εποχής, στις περιοδείες του Αποστόλου Παύλου και τις μεσαιωνικές βαρβαρικές επιδρομές, το ελληνικό στοιχείο δεν έπαψε ποτέ να διαδραματίζει πρωταγωνιστικό ρόλο. Επί τουρκοκρατίας, η Βόρεια Ήπειρος ακολούθησε την κοινή βαλκανική μοίρα και το 1914 οι Έλληνες της περιοχής πανηγύρισαν την ανακήρυξη της «Αυτόνομης Δημοκρατίας της Βορείου Ηπείρου». Σύντομα, ωστόσο, η περιοχή επιδικάστηκε στο νεοσύστατο κράτος της Αλβανίας, που ανέλαβε «τύποις» την προστασία των δικαιωμάτων της ελληνικής μειονότητας. Το καθεστώς του Αχμέτ Ζώγου, εντούτοις, και ιδίως το μεταπολεμικό καθεστώς του Ενβέρ Χότζα αποδείχθηκαν εχθρικά προς την ελληνική κοινότητα…

 


 

Αναστάσιος, Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας. 

 

 

 

«Όταν μαλώνουν δυο αδέρφια γίνεται μεγάλος σαματάς»


Έζησε το κομμουνιστικό καθεστώς στην Αλβανία. Εξηγεί πως ο κομμουνισμός είχε πάντα την καλή και την κακή πλευρά του. Μόρφωση ενάντια στην ανελευθερία. Του ζήτησα μια σύγχρονη εικόνα της Αλβανίας, από τα δικά του μάτια και τον δικό του φακό. «Ήμουν στην Αλβανία πριν από 10 ημέρες. Όλα έχουν αλλάξει σε σύγκριση με την χρονική περίοδο που έφυγα. Το κάθε τι. Η χώρα βρίσκεται σε μία μεταβατική περίοδο. Η ηγεσία δεν είναι ώριμη, οι Αλβανοί δεν έχουν εξοικειωθεί με τη δημοκρατία, η διαφθορά και η διαπλοκή είναι οι έννοιες που κρατούν τα ηνία της πολιτικής. Και προσπαθούν αργά, αργά για την Ευρώπη…»


Ισχυρίζεται, μάλλον ορθά, πως οι Αλβανοί που κάνουν κομπόδεμα από τη σκληρή δουλειά τους στην Ελλάδα, ξεκίνησαν να επιστρέφουν. Ήδη εξηγεί πως 208 ελληνικές επενδύσεις καρποφορούν αυτή τη στιγμή στην Αλβανία. «Όσοι έρχονται στην Ελλάδα όμως, έχουν ένα και μόνο όνειρο. Την ομαλή τους ένταξη στη χώρα». Πόσο μάλλον τώρα με την οικονομική κρίση που έχει πλήξει την Ελλάδα, με τις οικοδομικές εργασίες τις οποίες συνήθιζαν να κάνουν οι Αλβανοί, να αντιμετωπίζουν πρωτοφανή κάμψη.

 

Μου είπε σα μυστικό, πως η νοοτροπία των Βαλκανίων είναι κοινή. Ζούσαν σε μία μεγάλη οικογένεια για τόσα χρόνια, κάτω από τον ζυγό της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Πώς να ξεχάσουμε άλλωστε το όραμα του Ρήγα για την περίφημη «Βαλκανική Ομοσπονδία», τις κοινές παραδόσεις και τα κοινά γλωσσικά στοιχεία των λαών της νοτιοανατολικής Ευρώπης. Παρομοιάζει την Ελλάδα και την Αλβανία σαν δύο αδέρφια. Όταν στην αυγή του 19ου αιώνα, είχαν διατυπωθεί έως και σκέψεις για τη δημιουργία ενός κοινού ελληνοαλβανικού κράτους…

 


 

 

«Ο μεγάλος αδερφός είναι η Ελλάδα που κατόρθωσε να βρει τον δρόμο του και να πλουτίσει. Ο μικρός δεν κατόρθωσε ακόμα να ορθοποδήσει. Και ξέρεις κάτι; Όταν μαλώνουν δυο αδέρφια γίνεται μεγάλος σαματάς. Θόρυβος. Ποτέ δεν υπήρξαν συγκρούσεις στις σχέσεις μας. Ποτέ δεν κάθισαν να κουβεντιάσουν και το ρήμα «κουβεντιάζω» είναι κοινή λέξη στις γλώσσες μας, γλωσσικό δάνειο των Αλβανών».


Όσον αφορά το Κοσσυφοπέδιο, μας εξηγεί πως όλα έχουν μπει σε μία σειρά. Υπάρχει πλέον μια «σωστή» ροή. «Το μόνο που φοβούνται όλοι τους είναι μια «Μεγάλη Αλβανία», κάτι το οποίο είναι πρακτικά αδύνατον».


 

Δεν θα γίνεις Έλληνας ποτέ…

 


Ο Σταύρος Τζίμας της «Καθημερινής» μας τα είπε απλά, όσο φαντάζουν πως είναι «η γλυκιά πατρίδα τον πότισε πικρό φαρμάκι. Η ψυχή του ήταν εδώ, μα οι πόρτες γύρω του κλειστές. Θύμα της προσωπικής εξωτερικής πολιτικής όσων φυλούν τα σύνορά μας και εξευτελίζουν όσους επιστρέφουν…»


Και κλείνει…


«Ήταν «σκυλί» στη δουλειά και είχε έναν μοναδικό τρόπο να επικοινωνεί με τους ανθρώπους, ακόμα και σε δύσκολες στιγμές, γεγονός που τον καθιστούσε αναντικατάστατο σε τέτοιες αποστολές. Στους πολέμους στο Κόσοβο και τα Σκόπια, στα χωριά της φοβερής βεντέτας στη βόρεια Αλβανία, στο Γράμμο και στο Βίτσι… Έπρεπε να περάσουν κοντά δυο δεκαετίες για να συνειδητοποιήσεις ότι «δεν θα γίνεις Έλληνας ποτέ, Αλέξανδρε»…


 

Οι είλωτες των Σπαρτιατών


Και οι Αλβανοί παραμένουν πολίτες δεύτερης κατηγορίας. Πλάι σε έναν τόπο που «προόδευσε». Κάθε ευρωπαϊκή χώρα, διαθέτει τον κοντινό της είλωτα. Τον άνθρωπο που έτυχε να γεννηθεί σε πιο σκοτεινά χώματα και ανέλαβε τις βρομοδουλειές του πλούσιου αφεντικού. Σε ένα εθνικό πανηγύρι διακρίσεων που κουβαλούν τη δυσωδία του Μεσαίωνα.

 


 

 

Φαντάσου πόσο ειρωνικό είναι λοιπόν, να είσαι εθνικά κατώτερος δανεικά, γιατί η πατρίδα σου άλλαξε όνομα και βρέθηκες πολίτης με διαφορετικά «χαρτιά».


 

Θηρία και λουλούδια


Η σύζυγός του, Έβις Κάγια, είναι βραβευμένη συγγραφέας, φιλόλογος της αλβανικής γλώσσας. Τελειώνει το διδακτορικό της στο Παιδαγωγικό Τμήμα του Αριστοτέλειου, και είναι η πρέσβειρα ισότητας για την Αλβανία στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Τι λέει η Έβις; «Οι Αλβανοί ήρθαν στην Ελλάδα και έμειναν σ’ αυτή. Ένα να θυμάσαι. Στο δάσος υπάρχουν άγρια θηρία μα τα λουλούδια είναι περισσότερα απ’ αυτά»…