Youropia Flag


20 Μαρτίου 2011
Ειδήσεις
Η Σοφία Τζαβέλλα στη Υouropia: Αναζητώντας το φεγγάρι στη λασπωμένη λακκούβα...
Με τεράστια αποδοχή από το κοινό της πόλης, και όχι μόνο, ολοκληρώθηκε χθες το 13ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης – Εικόνες του 21ου αιώνα.

Του Martin I. Petrov

 

Με μηνύματα ανθρωπιάς και φιλοδοξίας ήταν γεμάτα τα φετινά αφιερώματα, τόσο εκείνα του Ελληνικού Πανοράματος όσο και οι ξένες παραγωγές. Απ’ όλες τις ιστορίες που παρακολουθήσαμε, τα συναισθήματα που γεννήθηκαν, ξεχωρίζουμε εδώ ένα μικρό κομμάτι. Εκείνο που η Ελληνοβουλγαρικής καταγωγής σκηνοθέτιδα Sophia Tzavella μοιράστηκε μαζί μας με αφορμή το ντεμπούτο της στο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης με την ταινία ‘’Ξενοδοχείο «ο Παράδεισος»’’.

Η ταινία αποτυπώνει μία χλωμή όψη στην ένδοξη περιοχή των Βαλκανίων, εκείνη της εξαθλίωσης που βιώνει μία σημαντική μειονότητα στις χώρες της χερσονήσου, η μειονότητα των Ρομά. Η σκηνοθέτιδα εστιάζει με μοναδικό τρόπο στην καθημερινή πραγματικότητα μιας ομάδας Ρομά σε μία απομακρυσμένη κωμόπολη της γειτονικής Βουλγαρίας και με γλαφυρό τρόπο εκθέτει όλες τις εκφάνσεις της ζωής τους, τη γέννηση, τη βιοπάλη, την ανέχεια, το γάμο, τον ρατσισμό που συνυφαίνονται με  την ανολοκλήρωτη αλλά υποβόσκουσα κουλτούρα. Ένα συγκινητικό και συνάμα χιουμοριστικό ντοκιμαντέρ, οι εικόνες του οποίου δεν είναι καθόλου μακριά απ’ όλους μας. Ας δούμε όμως την οπτική του ίδιου του ανθρώπου που εμπνεύστηκε και αναπαρέστησε έναν ολόκληρο κόσμο και μία παρεξηγημένη κοσμοθεωρία.

1. Παρατηρείται σε πολλές περιπτώσεις μία αρνητική στάση των Μ.Μ.Ε. απέναντι σε ανθρώπους της τέχνης (στην παρούσα περίπτωση του κινηματογράφου) λόγω της εστίασης σε ζητήματα που αναδεικνύουν και παρουσιάζουν στο ανυποψίαστο κοινό μόνο την αρνητική πλευρά ενός έθνους, μίας χώρας, ενός πολιτισμού. Εσείς πραγματεύεστε στην ταινία ένα πολύ λεπτό και επίπονο για το βουλγαρικό λαό θέμα. Έχετε δεχτεί κριτική για το γεγονός ότι δεν προωθείτε με το έργο σας μία περισσότερο όμορφη και θετική πλευρά του πολιτισμού ή της εγχώριας πραγματικότητας; Τι απαντάτε σε όσους θα προέβαιναν σε μία τέτοια θεώρηση;

    - Η τέχνη προϋποθέτει διείσδυση στο πανανθρώπινο στοιχείο του καλλιτεχνικού αντικειμένου. Η τέχνη προβληματίζει και αποκαλύπτει όχι μόνο την εξωτερική υπόσταση των πραγμάτων, αλλα και την εσωτερική τους υφή. Tο ντοκιμαντέρ “Paradise Hotel” δεν έχει καμία σχέση με τον πολιτισμό του βουλγαρικού λαού. Γίνεται λόγος για στερεότυπα συμπεριφοράς των Ρομά, οι οποίοι παρουσιάζουν δυσκολίες στην προσπάθεια προσαρμογής τους στον τρόπο ζωής της πλειοψηφίας των κατοίκων στη Βουλγαρία, πράγμα που ισχύει και για τις υπόλοιπες χώρες της Ευρώπης. Ως αποτέλεσμα τούτου, η ιδέα οι Αθίγγανοι να ενσωματωθούν στις σύγχρονες συνθήκες διαβίωσης της τότε σοσιαλιστικής κοινωνίας εκφυλίστηκε. Και η ιδέα αυτή εμπεριείχε μόνο θετικές προθέσεις, ανεξαρτήτως των εκ διαμέτρου αντιθέτων αποτελεσμάτων. Το επίπονο για το βουλγαρικό λαό θέμα έχει να κάνει στην πραγματικότητα με το γεγονός, πως δεν υπάρχει συγκεκριμένη πολιτική βούληση προκειμένου να εφαρμοστεί μια αποτελεσματικότερη πολιτική ενσωμάτωσης των Ρομά. Κάθε καλλιτεχνική προσπάθεια πραγματοποιείται με απώτερο σκοπό την αυτογνωσία μας, ενώ αυτό που προανέφερα αποτελεί μόνο την κυριολεκτική διάσταση του ντοκιμαντέρ.

2. Στο «Hotel Rai» αντιμετωπίζετε με χιουμοριστικό τρόπο πολλά από τα, κατά τα άλλα, θλιβερά περιστατικά της ζωής των Ρομά. Ενέχουν όντως αυτές οι στιγμές μία δόση ειρωνείας και είναι οι ίδιοι αυτοσαρκαστικοί σχετικά με το βιοτικό τους επίπεδο (βασιζόμενη στην εμπειρία που αποκομίσατε από τη επαφή μαζί τους) ή ήταν απλώς μία δική σας επινόηση για την πλοκή και το ύφος;

    - Δε θα μπορούσα να κάνω όλους αυτούς τους ανθρώπους να χαμογελάσουν, όταν οι ίδιοι θα προτιμούσαν να κλάψουν. Ο αυτοσαρκασμός είναι η καλύτερη μέθοδος εκτόνωσης για τους Ρομά στο ξενοδοχείο. Εγώ απλώς υπήρξα η μαιευτήρας σ’αυτή την κατεύθυνση, επειδή η ειρωνεία ξεγυμνώνει την ανθρώπινη ψυχή.

3. Έχει προβληθεί στη Βουλγαρία η ταινία; Ποια ήταν η θέση του κοινού απέναντι στον πρωτότυπο τρόπο με τον οποίο καταγράφετε τα γεγονότα μιας και οι σχέσεις με τη μειονότητα των Ρομά δεν είναι οι καλύτερες δυνατές; Θεωρείτε πως επιτύχατε ένα ευχάριστο αποτέλεσμα;

    - Το ντοκιμαντέρ είναι συμπαραγωγή μεταξύ του ΗΒΟ Central Europe και του βουλγαρικού παραγωγικού οίκου “Agitprop” και το βουλγαρικό κοινό είχε την ευκαιρία να παρακολουθήσει το έργο 4-5 φορές στο αμερικανικό κανάλι. Θεωρώ, πως το ντοκιμαντέρ δεν εκβιάζει συναισθήματα και αφήνει ελεύθερο το κοινό να νιώσει ό,τι επιθυμεί ανάλογα με τη νοοτροπία του. Είμαι σίγουρη, πως η πλειοψηφία των ανθρώπων έχει συνειδητοποιήσει τελικά αυτό που περιέγραψε κάποτε ο Γάλλος φιλόσοφος Αλμπέρ Καμύ: ”Στα βάθη του χειμώνα, έμαθα τελικά,  πως μέσα μου ζει ένα αήττητο θέρος...”

4. Παρουσιάζοντας μας έναν ξεχωριστό και παράλληλα τόσο εύστοχα ενσωματωμένο κόσμο, αυτόν των Ρομά, μέσα στις σύγχρονες συνθήκες διαβίωσης ενός ευρύτερου λαού να υποθέσω πως στόχος σας είναι να προωθήσετε ένα σαφές ανθρωπιστικό μήνυμα και αν μη τι άλλο να αποδώσετε ευθύνες και να αναζητήσετε λύσεις;

    - Βεβαίως, κάθε ντοκιμαντέρ προϋποθέτει πολλές διαστάσεις. Η μία διάσταση έχει να κάνει με το να αφήσουμε ένα μήνυμα, όμως αυτό καθεαυτό το ντοκιμαντέρ ούτε καταδικάζει, ούτε αγιοποιεί, και το σημαντικότερο για μένα ήταν μάλλον να αφήσω το εξής μήνυμα : Πολλές φορές στη ζωή μας συμβαίνει η δυστυχία να κοιμάται κάτω από την ευτυχία και αντιστρόφως. Αυτό που ενδιαφέρει εμένα ως άνθρωπο και ως καλλιτέχνη κυρίως είναι η αναζήτηση μιας αχτίδας φωτός ή ακόμη καλύτερα του φεγγαριού μέσα στη λασπωμένη λακκούβα. Αυτό είναι το δικό μου μήνυμα και η αναζήτηση αυτή είναι και η κινητήριος δύναμή μου.

5. Η ταινία πέραν της συμμετοχής της στο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης έγινε αποδεκτή και σε άλλα φεστιβάλ, όπως το Festival on Wheels (Άγκυρα, Τουρκία) και εκείνα του Cleveland, του Sarajevo και του Ourense. Πως νοιώθετε για αυτήν την αποδοχή και σε τι νομίζετε ότι οφείλεται;

    - Πιστεύω, πως η φιλοδοξία σκοτώνει τον καλλιτέχνη και ότι η αποδοχή δεν αποτελεί την απαραίτητη προϋπόθεση στην πορεία του, επειδή πολλές φορές οι πιο λαμπερές ιδέες απαιτούν απόρριψη. Αφ’ετέρου δε, νοιώθω χαρά, επειδή οι παραγωγοί μου είναι ικανοποιημένοι από το αποτέλεσμα, που οφείλεται στο γεγονός, οτι τούτο το ντοκιμαντέρ μας υπενθυμίζει την ευκολία του να είμαστε ευτυχισμένοι.
Δύο ημέρες αργότερα η Σοφία Τζαβέλλα συμπληρώνει τα εξής : Μετά χαράς σας ανακοινώνω ότι μόλις έλαβα γνώση πως η ταινία «Ξενοδοχείο Παράδεισος» έχει κερδίσει βραβείο στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. Αν μπορούσα να απαντήσω τώρα στην ερώτηση για πρώτη φορά, θα δεχόμουν πως όντως η χαρά μου είναι μεγάλη. Και αυτό κυρίως επειδή κάθε πρόγονός μου έχει αφήσει κομμάτι από την ψυχή του στους Ελληνικούς τόπους, στο Σούλι, στο Μεσολόγγι και την Πελοπόννησο, στην Κέρκυρα έως και την αυλή του Όθωνα και της Αμαλίας. Τώρα και στη Θεσσαλονίκη… και το ταξίδι μου συνεχίζεται.

6. Ποια είναι τα μελλοντικά σας σχέδια; Σκοπός σας είναι να πραγματευτείτε κατεξοχήν θέματα που αφορούν κοινωνικά προβλήματα και αδυναμίες προωθώντας ανθρωπιστικά μηνύματα; Θα σας ενδιέφερε ο εμπορικός κινηματογράφος ή συνεργασία στο εξωτερικό;

    - Κάθε θέμα που κρύβει απρόσμενη φιλοσοφία, ποίηση, σουρρεαλισμό, μεταφυσική, μυθοπλασία, είναι δικό μου θέμα. Το προτελευταίο μου ντοκιμαντέρ είχε να κάνει με τις επιθανάτιες εμπειρίες, για παράδειγμα. Πρόσφατα ολοκλήρωσα στο Βάνκουβερ του Καναδά ένα κινηματογραφικό σενάριο κι εάν ο εμπορικός κινηματογράφος σημαίνει και πραγματοποίηση των πιο απίστευτων καλλιτεχνικών αναζητήσεων, τότε – ναι, με ενδιαφέρει.

Η ταινία ‘’Ξενοδοχείο «ο Παράδεισος»’’ κέρδισε το βραβείο FIPRESCI (International Federation of Film Critics) για καλύτερη ξένη παραγωγή, ενώ παράλληλα του απονεμήθηκε ειδική μνεία από την ΕΡΤ 3. Λίγο νωρίτερα το ντοκιμαντέρ έχει προταθεί για το Silver Eye Award στο Jihlava IDFF 2010, ενώ ειδική μνεία του αποδόθηκε στο Φεστιβάλ του Zagrebdox (Ζάγκρεμπ, Κροατία).

Info: Η Sophia Tzavella είναι Ελληνοβουλγαρικής καταγωγής και έχει σπουδάσει Τηλεοπτική δημοσιογραφία, Ελληνική φιλολογία, Βαλκανική Ιστορία και Κοινωνικές επιστήμες  στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο. Έχει εργαστεί για πέντε χρόνια στην Εθνική Τηλεόραση της Βουλγαρίας, ενώ σήμερα πέρα από σκηνοθέτης είναι Λέκτορας και Διδάκτωρ Τηλεοπτικής δημοσιογραφίας, δημοσιογράφος και συγγραφέας. Γνωστή στο ευρύ κοινό για τη διεισδυτική ειρωνεία και τη φιλοσοφική, μαγευτική μέθοδος επαγγελματικής εξιστόρησης που διαθέτει.